Je doet alles wat er van je gevraagd wordt.
Je gaat door, functioneert, je houdt vol.
Bijtanken lukt niet ook al pak je extra slaap.
Je lijf reageert niet zoals je wilt.
Alsof je vanbinnen stilstaat....terwijl jij doorgaat.
Veel mensen noemen dit stress, burn-out of vermoeidheid.
Soms krijgt het een naam als fibromyalgie, Lyme, overprikkeling of hooggevoeligheid.
Maar wat als het zenuwstelsel een levensgrote hint geeft...
Een hint die we vaak negeren omdat hij zacht is of omdat we door moeten gaan.
👉Dat heet freeze of te wel bevriezen. Het is een intelligente, biologische beschermingsreactie van het zenuwstelsel.
In deze blog neem ik je mee:
- wat freeze en functional freeze precies zijn
- hoe ze ontstaan in het zenuwstelsel
- hoe je ze herkent in lichaam en gedrag
- en waarom herstel niet begint met harder je best doen, maar met veiligheid ervaren
Laten we gaan luisteren naar wat jouw lijf te vertellen heeft.
Het zenuwstelsel:
Het zenuwstelsel heeft maar een primaire taak: Veiligheid waarborgen.
Altijd, zonder uitzonderingen,
Het denkt niet in woorden of verklaringen.
Het reageert razendsnel op signalen van:
- veiligheid
- dreiging
- voorspelbaarheid
- onvoorspelbaarheid
Volgens de polyvagaaltheorie schakelt het zenuwstelsel voortdurend tussen verschillende toestanden op basis van één vraag:
Ben ik veilig genoeg om te verbinden, te bewegen of te rusten?
Deze reacties zijn automatisch.
Ze zijn geen bewuste keuze, geen persoonlijkheid en geen karaktertrek.
Regulatie en bescherming
Een belangrijk onderscheid is dat tussen gereguleerde en beschermende toestanden.
Gereguleerd betekent:
- spanning kan komen en weer gaan
- het systeem kan schakelen
- herstel is mogelijk
Beschermend en ongereguleerd betekent:
- het systeem blijft hangen
- energie wordt vastgezet
- flexibiliteit verdwijnt
Freeze en functionele freeze horen bij die beschermende kant.
Niet omdat er iets mis is, maar omdat het lichaam geen veiligere optie zag.
Graag wil ik jullie het verschil uitleggen tussen freeze en Functionele freeze.
Vaak denken mensen dat freeze betekent dat je niets voelt.
Dat klopt niet helemaal.
Zowel bij freeze als bij functionele freeze
kan er vanbinnen veel gebeuren.
Het verschil zit niet in of je voelt,
maar in hoe het zenuwstelsel met die gevoelens omgaat.
Graag neem ik je mee in het verschil.
Freeze : acute stilstand
Freeze is een directe en acute
beschermingsreactie van het zenuwstelsel.
Het lichaam trekt zich terug uit beweging.
Niet omdat het niet wil bewegen,
maar omdat bewegen op dat moment niet
veilig voelt.
Freeze ontstaat wanneer:
- vechten te gevaarlijk is
- vluchten onmogelijk voelt
Het zenuwstelsel kiest dan voor stilvallen.
Kenmerken van freeze:
- plotselinge lichamelijke stilstand
- weinig beweging of spraak
- vertraagde reacties
- dissociatie of een bevroren gevoel
- vaak zichtbaar voor de omgeving
Freeze is meestal tijdelijk.
Het lichaam zegt als het ware:
Nu niet bewegen. Nu niet voelen. Overleven eerst.
Wanneer de omgeving weer veilig genoeg voelt,
kan freeze vanzelf loslaten.
Freeze als hybride toestand: gas en rem tegelijk
Polyvagaal gezien is freeze bijzonder,
omdat twee systemen tegelijk actief zijn:
- het sympathische systeem staat aan (gas)
- het dorsale systeem remt tegelijk (rem)
Van binnen is er spanning en activatie.
Van buiten is er stilstand.
Dit verklaart waarom freeze zo uitputtend is:
gas en rem tegelijk indrukken kost enorm veel energie.
Functionele freeze :doorgaan terwijl je vanbinnen stilstaat
Soms is stilvallen geen optie.
Bijvoorbeeld omdat er gezorgd moet worden,
gewerkt, doorgegaan.
Dan past het zenuwstelsel zich aan.
Functionele freeze ontstaat wanneer het lichaam leert:
Ik kan niet stoppen aan de buitenkant,
dus ik bevries vanbinnen en ga door.
Aan de buitenkant functioneer je:
- je werkt
- je zorgt voor de kinderen
- je lacht
- je doet wat nodig is
Maar vanbinnen:
- is er weinig vrije beweging
- worden signalen gedempt
- raakt het contact met het lichaam verminderd
En de emoties?
Bij functionele freeze zijn emoties vaak:
- afgevlakt of onderdrukt
- slecht voelbaar
- niet goed te reguleren
Maar ze zijn niet weg.
Daardoor kunnen ze:
- ineens heftig doorbreken
- onverwacht komen
- niet passen bij de situatie
Dat maakt functionele freeze vaak
verwarrend en vermoeiend.
Functionele freeze is geen lichte freeze.
Het is een chronische overlevingsstand.
In één zin:
Freeze is stilstaan om te overleven.
Functionele freeze is doorgaan terwijl je vanbinnen stilstaat.
Symptomen van functionele freeze
Gedachten die horen bij freeze
- Veel in het hoofd, weinig in het lichaam
- Overanalyseren zonder beweging
- Moeite met keuzes maken
- “Ik weet niet wat ik wil”
Emoties die een rol spelen
- Afgevlakte emoties
- Moeite met echte vreugde, verdriet of boosheid
- Gevoel van leegte of vlakheid
- Wel geraakt zijn, maar niets dat doorstroomt
Lichamelijke signalen die kunt ervaren
- Chronische spierspanning (nek, schouders, rug, psoas)
- Oppervlakkige of vastgezette adem
- Vermoeidheid die niet herstelt met rust
- Pijn of klachten zonder duidelijke medische oorzaak
Hoe functionele freeze zich uit in je gedrag
- Doorgaan op automatische piloot
- Zorgen voor anderen, jezelf niet voelen
- Taken uitvoeren zonder echte aanwezigheid
- Ontspanning voelt leeg of onrustig
In verbinding
- Sociaal aanwezig, maar innerlijk afstandelijk
- Moeite met echte nabijheid
- Erbij zijn, maar niet echt aanwezig
Misschien herken je dit wel bij jezelf?
Vraag jezelf eens af hoe voelt het op dit moment in mijn lijf?
Welke gevoelens en gedachtes ervaar ik?
Functionele freeze is leven op de handrem.
Het herkennen van de symptomen alleen lost niets op, maar helpt je wel te zien dat er een reactie is van langdurige spanning. Dat je aan het overleven bent.
Een lichaamsgerichte oefening bij functionele freeze
Deze oefening is bedoeld om veiligheid en keuze terug te brengen in het lichaam.
Oefening: microbeweging & stoppen
Functionele freeze gaat vaak over: doorgaan zonder keuze.
Deze oefening helpt het zenuwstelsel herinneren dat stoppen ook veilig is.
- Ga zitten of liggen op een manier die steunend voelt
- Breng je aandacht naar één klein lichaamsdeel (bijvoorbeeld je hand of voet)
- Maak een héél kleine beweging bijna onzichtbaar
- Stop bewust
- Voel na wat er gebeurt
- Belangrijker dan de beweging is het moment van stoppen.
- Zeg eventueel zachtjes in jezelf:
- Ik mag bewegen. Ik mag stoppen.
- Herhaal dit een paar keer.
Deze oefening nodigt het zenuwstelsel uit om:
- spanning te laten zakken zonder in te storten
- beweging toe te laten zonder te moeten weer iets van keuze te ervaren
Doe dit langzaam. Kort en alleen zolang het veilig voelt.
Bij Freeze werk je niet aan het ontspannen van de spieren maar aan draagkracht, je bouwt een nieuw fundament. Het lichaam wil namelijk bij elkaar gehouden worden en de fascia neemt het over van de spierfunctie. Dit uit zich vaak in pijn op dezelfde plek. belangrijk is de fascia een nieuwe informatiebron te geven, je hoeft het niet alleen te dragen.
meer uitleg over fascia, lees het in mijn eerdere blog
Functionele freeze ontdooit niet door meer te doen, maar door weer te mogen kiezen.
Wanneer freeze persoonlijk wordt
Zelf heb ik jarenlang in een diepe freeze
gezeten.
De ziekte van Lyme zorgde ervoor dat mijn
lichaam letterlijk stilviel.
Niet alleen door pijn en uitputting,
maar omdat mijn zenuwstelsel geen
beweging meer toeliet.
Ik kreeg zware medicatie, wat uiteindelijk
leidde tot ziekenhuisopnames met
ketamine-infusen.
Mijn systeem leerde nog sterker om te
verdoven:
pijn, emoties én lichaamssignalen.
Freeze doet in essentie hetzelfde.
Het zet het systeem vast om te beschermen.
Je leeft niet echt,
je overleeft.
Mijn lijf zette me op slot.
Achteraf zie ik hoe intelligent dit was.
Mijn lichaam nam het over toen doorgaan te
veel kostte
en stoppen niet veilig voelde.
Uiteindelijk leerde ik werken met het
zenuwstelsel.
En misschien nog wel het belangrijkste:
ik leerde reguleren.
Misschien herken jij jezelf in mijn verhaal.
En voel je dat er ook in jouw systeem
meer ruimte mag komen.
Waarom inzicht alleen niet genoeg is
Freeze en functionele freeze zijn geen
cognitieve problemen.
Het zijn lichamelijke toestanden.
Het zenuwstelsel leert niet door uitleg,
maar door ervaring.
Daarom vraagt herstel niet om forceren of
“doorpakken”,
maar om iets heel anders:
- veiligheid vóór verandering
- traagheid
- lichamelijke toestemming
- regulatie vóór inzicht
Eerst moet het lichaam kunnen ervaren:
Het is nu anders.
Ik ben veilig genoeg.
Pas daarna kan er werkelijk iets verschuiven.
Hoe kom je uit functionele freeze?
Het eerlijke antwoord is simpel en tegelijk
diepgaand:
niet alleen.
Functionele freeze ontstaat vaak juist
omdat je het ooit alleen moest dragen.
Omdat er geen ruimte was om te leunen, te
voelen of te stoppen.
Herstel vraagt daarom relatie en co-regulatie.
Wat daarbij helpt:
- kleine, veilige lichaamsgerichte ervaringen
- microbeweging in plaats van forceren
- samen reguleren in plaats van alles alleen doen
- ruimte voor wat vastzat, in het tempo van het lichaam
Niet om freeze “weg te krijgen”,
maar om het lichaam te laten ervaren:
Ik hoef dit niet meer alleen te doen.
En ja dit is precies waar mijn praktijk begint
In mijn werk begeleid ik mensen die
vastzitten in freeze en functionele freeze.
Mensen die doorgaan terwijl hun lijf allang
stop zegt.
Mensen die alles begrijpen, maar zichzelf niet
meer voelen.
We werken lichaamsgericht en polyvagaal
afgestemd.
Met veiligheid vóór verandering.
Met respect voor het tempo van het
zenuwstelsel.
Je bent welkom voor een sessie
niet als quick fix,
maar om een nieuw fundament te bouwen
en je zenuwstelsel stap voor stap opnieuw te laten ervaren wat veiligheid is.
Tot slot
Wil je je verder verdiepen in freeze en het zenuwstelsel?
Binnenkort geef ik weer twee verdiepende
trainingen:
- werken met freeze en het zenuwstelsel bij volwassenen
- en polyvagaal in de kindertaal
Omdat heling niet begint bij begrijpen,
maar bij gevoeld veilig zijn.
Zacht.
Traag.
En in verbinding
Liefs Sandy💛
Reactie plaatsen
Reacties